درس ۶: ضمیرها و صرف فعل زمان حال در هلندی

این درس ششم از سری درس‌های رایگان هلندی است. خبر خوب این است که صرف فعل در هلندی، مخصوصاً در زمان حال، ساده است: برای بیشتر فعل‌ها فقط سه شکل لازم دارید.

ضمیرها

• ik یعنی «من»
• jij (یا کوتاهش je) یعنی «تو»
• u یعنی «شما» (یک نفر، رسمی)
• hij یعنی «او» (مرد)، zij (یا ze) یعنی «او» (زن)، het یعنی «آن»
• wij (یا we) یعنی «ما»
• jullie یعنی «شما» (چند نفر)
• zij (یا ze) یعنی «آن‌ها»

درباره‌ی فرق u و jij در درس ۲ گفتیم: u رسمی است و jij خودمانی.

قاعده: ریشه، ‎-t، ‎-en

اول ریشهی فعل را پیدا کنید: مصدر را بنویسید و ‎-en آخرش را بردارید. مثلاً werken (کار کردن) ← ریشه: werk.

• ik فقط ریشه: ik werk
• jij، u، hij، zij، het ریشه + t: jij werkt، u werkt، hij werkt
• wij، jullie، zij (آن‌ها) همان مصدر: wij werken، jullie werken، zij werken

یک نکته‌ی خوب برای فارسی‌زبان‌ها: هلندی زمان «استمراری» جدا ندارد. ik werk هم یعنی «کار می‌کنم» و هم «دارم کار می‌کنم».

سه نکته‌ی املایی برای ریشه

ریشه باید همان صدای مصدر را داشته باشد. برای همین گاهی املایش کمی عوض می‌شود (یادتان باشد قاعده‌ی کوتاه و بلند از درس ۱):

• صدای بلند، دو حرفی می‌شود: maken (درست کردن) ← ik maak، wonen (زندگی کردن) ← ik woon
• حرف بی‌صدای دوتایی، تک می‌شود: zitten (نشستن) ← ik zit، liggen ← ik lig
• v به f و z به s: leven (زندگی کردن) ← ik leef، reizen (سفر کردن) ← ik reis

و اگر ریشه خودش به t ختم شود، t دوم اضافه نمی‌شود: jij zit، نه «jij zitt».

نکته‌ی jij در سوال

وقتی jij یا je بعد از فعل بیاید، مثلاً در جمله‌ی سوالی، ‎-t حذف می‌شود:

• Jij werkt. یعنی «تو کار می‌کنی.»
• Werk jij? یعنی «تو کار می‌کنی؟» (بدون t)
• Waar woon je? یعنی «کجا زندگی می‌کنی؟» (نه «woont je»)

این قاعده فقط برای jij و je است؛ با u و hij، t می‌ماند: Werkt u?، Werkt hij?

فعل‌های بی‌قاعده‌ی مهم

این چند فعل را باید جدا حفظ کنید، چون خیلی زیاد به کار می‌روند:

zijn (بودن):

• ik ben، jij bent، u bent، hij/zij is
• wij zijn، jullie zijn، zij zijn

hebben (داشتن):

• ik heb، jij hebt، u hebt (یا u heeft)، hij/zij heeft
• wij hebben، jullie hebben، zij hebben

gaan (رفتن):

• ik ga، jij gaat، hij gaat
• wij gaan، jullie gaan، zij gaan

kunnen (توانستن):

• ik kan، jij kunt (یا kan)، hij kan
• wij kunnen، jullie kunnen، zij kunnen

willen (خواستن):

• ik wil، jij wilt (یا wil)، hij wil
• wij willen، jullie willen، zij willen

زمان حال برای آینده‌ی نزدیک

مثل فارسی، با زمان حال درباره‌ی آینده‌ی نزدیک هم حرف می‌زنید، مخصوصاً با کلمه‌هایی مثل «فردا»:

• Morgen ga ik naar Utrecht. یعنی «فردا می‌روم اوترخت.»

اینکه چرا اینجا اول ga آمده و بعد ik، موضوع درس بعدی است.

تمرین

1. wonen با ik چه می‌شود؟
2. werken با hij چه می‌شود؟
3. «تو کجا کار می‌کنی؟» را بسازید: Waar … jij?
4. zijn با wij چه می‌شود؟
5. hebben با zij (او، زن) چه می‌شود؟

جواب‌ها

1. ik woon (صدای بلند، دو حرفی)
2. hij werkt
3. Waar werk jij? (بدون t، چون jij بعد از فعل آمده)
4. wij zijn
5. zij heeft

درس بعدی: ساختن جمله: فعل در جای دوم. در کلاس A1 صرف فعل را از همان هفته‌ی اول، در جمله‌های واقعی درباره‌ی خودتان، تمرین می‌کنیم.